DIAGNOZOWANIE W POLITYCE SPOŁECZNEJ

  WSKAŹNIKI SPOŁECZNE JAKO METODA POMIARU W POLITYCE SPOŁECZNEJ

 WSKAŹNIK – cechy, zjawiska, przedmioty, których występowanie świadczy o występowaniu interesujących nas zjawisk.

 INDICATOR – WSKAŹNIK, np. deklarowane przeciętne miesięczne dochody przypadające na 1 członka rodziny

INDICATUM – ZJAWISKO, cecha wskazująca np. zamożność rodziny

Wskaźnikiem zjawiska „W” jest jakieś inne zjawisko, którego występowanie wskazuje na to, że zjawisko „W” zachodzi np. inteligencja i testy na inteligencję (jako wskaźnika)

Jedna zmienna socjologiczna może mieć kilka wskaźników.

zamożność rodziny – wskaźnik niedoskonały

Możliwość dotarcia do informacji decydują o wyborze wskaźnika. Wskaźniki muszą być obserwowane, poddają się technice badawczej.

Próby reprezentatywne – do uzyskania informacji np. sytuacja rodzinna – I sposób dane z urzędów stanu cywilnego, lub także II sposób – wylosowanie reprezentatywnej grupy Polaków i zapytanie jaki mają stan cywilny (badanie), źródła informacji – sprawozdania podmiotów gospodarczych, PKB/osobę (wskaźnik ekonomiczny), wskaźnik społeczny – cechy, poziom zamożności społeczeństwa; II wskaźnik – przeciętna długość życia kobiet i mężczyzn w danym kraju

Dłuższy poziom życia – lepszy poziom życia, służby medyczne, w tej sytuacji indicator to przeciętna długość życia, indicatum to stan zdrowia ludności (dot. regionu, kraju)

MIERNIK – przeciętna długość życia, PKB/1 mieszkańca – miary statystyczne staje się wskaźnikiem społecznym jeśli udowodnimy że istnieje związek między wartościami tej miary a zjawiskami społecznymi – wskaźnikiem społecznym

Powstaje związek między indicatorem a indicatum.

Wskaźnik dotyczy pewnej wybranej miary, które w różny sposób w różnych przekrojach odzwierciedlają warunki życia jednostek.

Wskaźnik społeczny – to są mierniki statystyczne i wyniki badań socjologicznych, które służą opisowi i ocenie zjawisk związanych z poziomem życia, jakością życia, danego społeczeństwa i służące ocenie rozwoju społecznego

warunki życia (war. mieszkaniowe, dostęp do usług medycznych) strumień dóbr i usług dostępnych dla jednostek i gospodarstw domowych i służących do zaspokojenia ich potrzeb

Poziom życia – zaspokojenie potrzeb, dochody, wydatki

Jakość życia – warunki życia i stosunki społeczne panujące w danym kraju + stan środowiska; jest ona rozumiana jako subiektywna satysfakcja z życia (indicatum)

Ocena rozwoju społecznego – służy opisaniu zmian w życiu społecznym, które przebiegają w kierunku uznanym za pożądany

Wskaźniki społeczne – mierniki, wyniki badań pozwalające na orzekanie na temat, może nim być miara, która jak najlepiej odzwierciedla sytuacje jednostki (czy też gospodarstwa domowego). Są to takie miary, które częściowo dają się zastosować w różnym czasie i różnych krajach w celu porównania. Muszą dotyczyć jak najdokładniej tego, co mają wskazywać. Wskaźniki społeczne dobre dla jednego kraju nie musza być dobre dla drugiego (np. liczba analfabetów), kraje o zbliżonym rozwoju gospodarczym tych krajów wskaźnik nie różnicuje; pokazuje istotę pomiar krajów rozwiniętych i zacofanych (poziom edukacji w kraju).

Jedne wskaźniki starzeją się inne nowe pojawiają się wraz z powstawaniem nowych elementów w życiu .

Lata 60-tr ruch mierników, część badaczy zgłaszała rozszerzenie liczby mierników o nowe, potrzebne mierniki wraz ze zmianami które zachodzą w społeczeństwach. Dla doboru wskaźników ma znaczenie system wartości tych który proponuje dany wskaźnik dobre lub źle funkcjonujące społeczeństwo: wartość – język danego kraju, wszyscy dobrze znają język danego kraju.

Jest bardzo dużo propozycji wskaźników społecznych. Powstanie:

-         mogą być w sposób arbitralny proponowane przez badaczy- mają wyobrażenie tego co jest dobre a co złe w życiu społecznym;

-         przeprowadza się w ograniczonym gronie badania tego, co jest ważne w danym gronie (np. co jest ważne dla jakości życia i na tej podstawie dopasować określone wskaźniki)

Zasady towarzyszące tworzeniu wskaźników społecznych:

-         powinny być takie miary, które dotyczą tych dziedzin życia, które dot. poziomu i jakości życia

-         jak cele są realizowane, jak potrzeby społeczne są realizowane,

-         ideałem jest to by pokazywać efekty a nie nakłady

-         miary które dot. obiektywnych  i subiektywnych informacji

-         dobry wskaźnik to taki, który może być stosowany wielokrotnie

TYPY WSKAŹNIKÓW SPOŁECZNYCH:

-         syntetyczne – poprzez 1 liczbę próbuje się zdefiniować warunki życia z poziomem życia

-         systemy wskaźników – pewna lista wskaźników

-         mierniki wartościowe – pieniężne PKB/mieszkańca, dochody gospodarstw domowych/członka rodziny

-         naturalne – mierzą co innego niż pieniądze np. warunki mieszkaniowe

-         społeczne obiektywne – pewne cechy ludzi jak np. poziom wykształcenia, liczba chorób przewlekłych,  na które dana osoba cierpi

-         społeczne subiektywne – opinie, oceny wygłaszane przez ludzi

-         efektywnościowe

-         nakładów – pieniądze, czas pracy, liczba lekarzy, pielęgniarek

-         pozytywne – pokazują pozytywne sytuacje

-         wadliwego rozwoju, deprawacji – nie zaspokojenia potrzeb

DIAGNOZA SPOŁECZNA I BADANIA

Stwierdzenia jakiegoś stanu w grupie społecznej, która jest badana. Jest to opis, który odwołuje się do obserwacji(badania empiryczne). Nie są to diagnozy na podstawie teorii, nie są to badania teoretyczne.

DIAGNOZA – rozpoznanie, wyróżnienie(wyodrębnienie pewnych elementów z całości, w j. polskim oznacza zarówno proces badawczy (proces stawiania diagnozy proces prowadzenia badań) w II znaczeniu – wynik badań.

Diagnoza społeczna – badania o charakterze naukowym, ale także badania praktyczne (wywiad środowiskowy)

2 zakresy diagnoz społecznych:

1)       szerokie znaczenie – wszelkie badania empiryczne prowadzone w nauce o polityce społecznej

2)       węższe znaczenie w encyklopedii socjologii – badania, które są prowadzone w ramach stosowanych nauk społecznych i badań które dot. problemów społecznych

 Proces badawczy rozpoczyna się od sformułowania problemu, opracowanie koncepcji badawczej –

-         kto będzie badany

-         jakimi metodami

-         źródła z których będą czerpane info do badań

II etap – realizacji badań

Pomiar, ukierunkowanie badań (jakie wartości)

Zbieranie danych

III – opracowanie danych (uporządkowanie, policzenie)

Interpretacja wyników

Wnioski

Skąd bierze się problem badawczy?

W naukach społecznych problemy badawcze formułuje się z 2 powodów:

-         przesłanki o charakterze poznawczym (chcemy zaspokoić swoją ciekawość, sprawdzić coś czego nie wiemy, nie znamy)

-         przesłanki praktyczne – które polegają na tym, że pojawia się nie naukowy lecz praktyczny problem, który trzeba rozwiązać, np. kwestia społeczna

II pytanie jakiego typu wnioski formułujemy:

-         poznawcze - czy udało nam się wyjaśnić zjawisko

-         praktyczne – postulaty, zalecenia, pytania, wątpliwości, zwrócenie uwagi na to, że w praktyce coś nie działa tak jak należy

 2. Zakres diagnozy społecznej

węższe znaczenie – rozpoznawanie zdarzeń i sytuacji społecznych ze względu na ich dotkliwość i ich potrzebę zmian

-         bez przesłanek poznawczych

-         bez wniosków poznawczych

KRYTERIUM NAJWAŻNIEJSZYCH PYTAŃ ZADAWANYCH:

-         dlaczego – pytanie o przyczynę

-         jak

-         co

-         ile, kiedy

-         jakie skutki

-         jak było

-         jak będzie

Ze względu na pytania wyróżnia się następujące typy badań w polityce społecznej:

CO, KIEDY, JAK – badania diagnostyczne

JAKIE SKUTKI – (świadczonych działań podmiotów społecznych w polityce społecznej, skutki różnych decyzji, demograficzne dostarczenie nam dodatkowych wyjaśnień – badania ewaluacyjne (ocena)

JAK BYŁObadania historyczne

JAK BĘDZIEbadania prognostyczne

Następna typologia badań: ze względu na kryterium zwane liczbą pomiaru

np. interesuje nas opis instytucji, stany zdrowia, wielkość, wyjaśnienie postawy, sytuacji życiowej jakichś osób wówczas wykonujemy 1 pomiar – badanie przekrojowe

Jeżeli interesuje nas zmienna, proces (np. różnice przestrzenne w skali i strukturze bezrobocia uległy zmianom w przeciągu 10 lat, pytania o proces, zmianę i jej kierunek – wykonujemy kilka pomiarów najlepiej tymi samymi metodami – badania dynamiczne

TYPY DIAGNOZ : wg Stefana Ziemskiego

1)      DIAGNOZA KLASYFIKACYJNA (TYPOLOGICZNA) – odpowiadamy na pytanie co to jest? Na jakim podłożu? ( to co obserwujemy, cechy, zdarzenia przyporządkowujemy do jakieś kategorii) np. czy dana osoba, która pije dużo jest już osobą uzależnioną czy jeszcze nie uzależnioną od alkoholu

2)      DIAGNOZA GENETYCZNAskąd się to wzięło?, jakie są źródła tego problemu społecznego?

3)     DIAGNOZA FAZY – odpowiedź na pytania na jakim etapie jest dany problem? (czy początkowy, środkowy, zaawansowany)

4)      DIAGNOZA ZNACZENIA jaki jest wpływ danego problemu np. grupy
jaki to ma wpływ na funkcjonowanie społeczeństwa np. lokalnego lub całego

5)      DIAGNOZA PROGNOSTYCZNA jak będzie

PRAKSEOLOGIA – działanie traktuje jako proces, w którym można wyróżnić etapy: 
Forma Rozpoznania Sytuacji – diagnoza
Formułowanie celów (ogólne)

Schemat planowanego działania w różnych dziedzinach

(ROZPOZNANIE SYTUACJI – ETAPOWA)

DIAGNOZA → CELE (ogólne) → PROGRAM ( zbiór celów, które chcemy osiągnąć) →PLAN (środki jakimi będziemy działać) → REALIZACJA → KONTROLA WYNIKÓW ( przeprowadzenie diagnozy, skoncentrowana na efektach, postdiagnoza – całościowa diagnoza głownie w badaniach ewaluacyjnych

METODY STOSOWANE W DIAGNOZIE

-         metody wypr. W statystyce społecznej Zaspokojenie potrzeb gospodarstw domowych

-         metody socjologiczne – lustracja, ankieta, wywiad, obserwacja, analiza dokumentów urzędowych i osobistych

Przedmiotem diagnozy w polityce społecznej są potrzeby i środki zaspokajania potrzeb (jak, gdzie, na jakim poziomie, jakimi sposobami). Sama polityka społeczna rozumiana jako zbiór decyzji i działań realizowanych przez instytucje społeczne (otoczenie polityki społecznej – uwarunkowania ekonomiczne, demograficzne, polityczne, wątki kulturowe, tradycje, normy)

Dane w badaniach diagnostycznych – źródła danych w polityce społecznej:

-         sprawozdania i inne dokumenty urzędowe,

-         różnego typu zbiory danych statystycznych dot. np. gospodarki, ludności, GUS

WSKAŹNIKI SYNTETYCZNE – nie wartościowe, naturalne mierniki poziomu życia,  ale takie które nie są wskaźnikami wartościowymi (pieniężnymi)

1)      METODA GENEWSKA (DYSTANSOWA) – chodzi o pomiar poziomu zaspokojenia potrzeb w danym momencie. Wartość obliczana jest przeciętnie dla 1 roku (np. dla całego kraju, województwa, regionu)

Definiowanie POZIOMU ŻYCIA wg Metody Genewskiej – poziom zaspokojenia potrzeb materialnych i kulturalnych gospodarstw domowych realizowany po[przez strumienie towarów, usług odpłatnych oraz poprzez strumienie konsumpcji zbiorowej (zbiorowe fundusze spożycia społecznego)

Pierwszy krok polega wyodrębnieniu grup potrzeb

Drugi – ustalenie w ramach poszczególnych grup potrzeb mierników (miar statystycznych, służących do opisania zaspokojenia poszczególnych grup potrzeb  - mierniki reprezentatywne są to mierniki naturalne (nie wartościowe)

Ustalenie dla każdego z mierników reprezentatywnych dwóch wartości – minimalnej i w maksymalnej porównuje się faktycznie zmierzone w danym czasie, kraju mierniki z wartościami progowymi (min, max), podanie poszczególnych mierników reprezentatywnych w punktach, uznaje się że wartości progowe min. Odpowiada 1 pkt a wartość progowa max 100pkt. wartość uzyskana będzie mieściła się od 1-100 pkt. scalenie się w 1 punktację w ramach każdej grupy potrzeb wartości ( w przedziale od 1-100). Scalenie w jeden syntetyczny wskaźnik dla poszczególnych grup potrzeb i w ten sam sposób otrzymanie 1 syntetycznego wskaźnika, miernik poziomu życia, jak, gdzie na skali (dystansie) kształtuje się poziom życia ludności. Dostarcza informacji o dystansie o tym. Co jest a tym co być powinno w stosunku do poszczególnych potrzeb i pozwala na ustalenie ostatecznego miernika. Na tle nowego wzorca pozwala na pokazanie poziomu zaspokajania potrzeb ludności danego kraju (poziom życia ludności d. kraju)

PROBLEMY W PRZYPADKU METODY GENEWSKIEJ:

-         z ustaleniem uniwersalnych wskaźników, ograniczenie porównań międzynarodowych

-         dyskusyjny dobór mierników reprezentatywnych (trzeba różnicować poziom wskaźników, różne wartości mierników reprezentatywnych

-         z odpowiednią bazą danych (czasami kosztowne, czasopisma) gdy badanie dotyczy 1 kraju – metodę można ujednolicić, ale jeśli różnych krajów to jest to niemożliwe

-         ostateczny wskaźnik syntetyczny jednak prowadzi do ogromnego uproszczenia obrazu, nie pokazuje różnic; wskaźniki wcześniejsze są przeciętne za którą mogą się kryć ogromne różnice w poziomie zycia ludzi

2)      HDI Wskaźnik Rozwoju Społecznego (human development index)

Wskaźnik który także jest liczony z inicjatywy Narodów Zjednoczonych. Obliczaniem tego wskaźnika zajmuje się UNDP. Bada się 3 obszary (nie 7 jak poprzednio):

-         trwanie życia ludzkiego

-         poziom osiągnięć edukacyjnych (poziom wykształcenia)

-         dochody ludności

dane nie dotyczą  gospodarstw domowych (inne obszary)

wskaźnik skolaryzacji – odsetek uczących się w danej grupie wieku     (7-13, 13-16, 17-19, 19-24 lata), podaje się wartości w punktach 0-1

różnice: bada się 3 a nie 7 obszarów, inne obszary, nie chodzi o badanie gosp. dom. tylko jednostek

podobieństwa: mierniki min i max

Pozwala na zrobienie listy krajów:

niskorozwiniętych – 0 - 0,5

Średnio rozwiniętych 0,501 – 0,8

Wysokorozwiniętych 0,801 – 1

Wartość tego wskaźnika jest od lat 90-tych na świecie, w Polsce od 95 roku, co roku światowy raport przy współ finansowaniu UNDP w Polsce gdzie  90% raportu poświęcone jest scharakteryzowaniu jednego wybranego problemu, 10% to obliczenia HDI

Wartość wskaźnika dla roku 2000  - najwyż. wartość 0,942 Norwegia, Polska  0,833

Jest wskaźnikiem krytykowanym, bo:

-         Dlaczego takie mierniki a nie inne

-         Ta metoda była zmieniana, modyfikowana nie daje się zachować pełnej porównywalności

-         Ten wskaźnik pozwala na wykrycie różnic między 3 krajami: wysoko, średnio i nierozwinięte, ale w ramach danych krajów nie łatwo potem jest powiedzieć na jakim poziomie i w czym są dane kraje gorsze

-         Nieliczne obszary życia społecznego obejmuje, ale nie koniecznie sukces

-         Jak mają się miary liczone w ramach tego wskaźnika do rozwoju społecznego (wskaźnik dla poprzedniej epoki) np. wskaźnik informatyki

-         wg największych uproszczeń jest używany dla poszczególnych krajów lub podziałów na np. kobiety, mężczyźni (rozwój społ. Dla kobiet i rozwój społ. Dla mężczyzn), starych i młodych

 BAEL BADANIE AKTYWNOŚCI EKONOMICZNEJ LUDNOŚCI

 To badanie drogą wywiadu, sondażowe, powtarzalne (od 92 r.); aktywność ekonomiczna oznacza stosunek aktywności
3 kategorie ludności:
aktywną zawodowo

-         pracująca,

-         bezrobotna,

-         bierna zawodowo – emeryt, inwalida, rencista, uczeń

informacje dotyczą osób pracujących i bezrobotnych są najbardziej interesujące.

Źródła info o bezrobotnych – z urzędów pracy – bezrobocie rejestrowane; pracujący – z GUS (od pracodawców, od zakładów pracy)

PRACUJĄCY – osoba powyżej 15 lat, badania dotyczą konkretnego tygodnia, która przez co najmniej 1 godz. w tygodniu wykonywała pracę i otrzymała zarobek. Nie dotyczy osób zatrudnionych za granicą.

Losowanie I stopień – rejony statystyczne i obwody spisowe

Osoba bezrobotna – była definiowana do k.2000 r. – 15 lat i więcej od 2001 r. Została wprowadzona górna granica 74 lata; Bezrobotny to osoba w wieku 15-74 lat, która spełniła jednocześnie następujące warunki:

-         w okresie badanego tygodnia nie była osobą pracującą

-         aktywnie poszukiwała pracy (w ciągu ostatnich 4 tygodni podejmowała działania aby uzyskać pracę)

-         była gotowa i zdolna do podjęcia pracy w tym badanym tygodniu i w następnym

Osoba bezrobotna zarejestrowana w urzędzie pracy – inna jest granica wieku 18-60 k. i 65 m. lat; osoba która nabyła uprawnienia do emerytury i renty, świadczeń rehabilitacyjnych, świadczeń związanych z zatrudnieniem, urlopem wychowawczym itd.

Osoba bezrobotna w BAEL a zarejestrowana w UP

Zalety: obejmuje sytuacje, których nie da się wychwycić przez UP osób pracujących mimo zarejestrowania; można uzyskać informacje o faktycznej skali bezrobocia, badanie odbywa się na wylosowanej próbie osób w Polsce,

Rok podzielony jest na 13 tygodni. Kwartały w 13 tygodniowych odcinkach poszczególnych grup wylosowanych osób były badane. Badano mieszkania 1 raz na tydzień (1/13 kwartalnej próby). Po zakończeniu następuje obliczenie wyniku dla danego kwartału

Mierniki – sytuacja na rynku pracy w BAEL –

-         współczynnik aktywności zawodowej – pokazuje udział osób aktywnych zawodowo w populacji w.15 lat i więcej, dla poszczególnych przedziałów wiekowych odnoszony jest dla ogólnej liczby wieku danej grupy osób; aktywni zawodowo (pracujący i bezrobotni) w stosunku do liczby osób grupy która nas interesuje

-         wskaźnik zatrudnienia – jaki odsetek pracujących jest w danej populacji

 -         stopa bezrobocia – informuje nas jaki jest stosunek liczby bezrobotnych do liczby aktywnych zawodowo(pracujący + bezrobotni)

 W BAEL  jednostką badawczą jest człowiek

 BADANIE GOSPODARSTW DOMOWYCH

I losowanie – mieszkań; ustalenie gospodarstw domowych w danych mieszkaniach

Gospodarstwo domowe – wspólnota domowa wspólnie zamieszkująca + łączenie dochodów w celu wspólnego zaspokojenia potrzeb

Głową rodziny jest osoba najwięcej zarabiająca.

a.      gospodarstwa (osób zatrudnionych na stanowisku) pracownicze , robotnicze i nierobotnicze

b.      gosp. utrzymujące się z rolnictwa

c.      gosp. (chłopo-robotnicze kiedyś) pracowników użytkujących gosp. rolne

d.      gosp. osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą

e.      gosp. emerytów

f.        gosp. rencistów

g.      gosp. osób utrzymujących się z niezarobkowych źródeł utrzymania nie będących emerytami lub rencistami

W gospodarstwach domowych bada się budżet tzn. zestawienie przychodów i rozchodów, ale także te badania obejmują strukturę spożycia żywności ( w wartościach naturalnych)  i bada się wyposażenie gospodarstw domowych w sprzęt  trwałego użytku, ale nie uwzględnia się mebli i wyposażeń tylko AGD I RTV. Elementy badane systematycznie od lat 30-tu.

Wyróżnia się gospodarstwa wieloosobowe lub jednoosobowe. Ograniczeniem tego badania jest to, że są to indywidualne gospodarstwa domowe.

3 etap to badanie przeprowadzenie ankiety z informacjami o gospodarstwie. Podstawową częścią badania jest samorejestracja przychodów i rozchodów (książeczka budżetu domowego) informacja bardzo dokładna i wymaga systematyczności

Zaniżane i zawyżane są pewne wartości (wydatki zaniża się, dochodów nielegalnych nie podaje się) są podstawowym źródłem poziomu życia i zaspokojenia potrzeb Polaków.

Wyniki są wykorzystywane przy innych obliczeniach np. przy szacowaniu skali, mary ubóstwa

BADANIA BUDŻETÓW CZASU – badanie przez GUS

Badanie niesystematyczne, ostatnie w 96 roku

Przychód – czas, rozchód – czynności na które ten czas poświęcamy

W gospodarstwach domowych przeprowadzone zostało to badanie z osobami pow. 10 lat

Metoda samorejestracji tak jak w przypadku badań gosp. domowych. Książeczka z podziałem na czas i czynność. Każdy w wybranym dniu wskazanym przez instruktora zapisywał czynności i czas przeznaczony na ich wykonania.

I informacja – jaki odsetek ludności wykonuje określone czynności

II informacja – jaki jest przeciętny czas trwania danej czynności liczonych dla wszystkich badanych

III informacja – jak długo poszczególne czynności wykonują ci którzy faktycznie je wykonują (liczonych dla tych którzy te czynności wykonują)

Są bezcennym źródłem informacji o tym jak wygląda nasz styl życia nie w ujęciu ekonomicznym (jakość życia).

Porównuje się wyniki badania czasów z  wynikami gospodarstw domowych by odpowiedzieć na pytanie czy styl życia zależy od badania gospodarstw domowych.

BADANIE SKALI UBÓSTWA

PODEJŚCIE EKONOMICZNE – ubóstwo to brak, niedobór środków materialnych za zaspokojenie potrzeb

PODEJŚCIE WIELOWYMIAROWE –

Nie tylko niedostatek środków materialnych ale także niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb np. brak możliwości wykształcenia, pracy, leczenia; społeczna marginalizacja, wykluczenie społeczne

II ujęcie ekonomiczne i 3 typy ubóstwa:

a.      absolutne – dysponujemy jakimś wzorcem zaspokojenia potrzeb niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania i brak tych środków na sprostowanie temu wzorcowi zaspokojenia potrzeb to ubóstwo absolutne, minimum egzystencji, minimum socjalne

b.      względne – jedni mają wyraźnie mniej niż inni; taka sytuacja w której porównanie do przeciętnego poziomu dochodu lub wydatków

c.      subiektywne – poczucie braku, niezaspokojenia potrzeb na poziomie minimalnym, subiektywna linia ubóstwa, relatywna linia ubóstwa

ustawowa linia ubóstwa – może wynikać z koncepcji ubóstwa względnego lub ubóstwa absolutnego.

II podejście wielowarstwowe

HPI – human povery index

Minimum socjalne i minimum egzystencji – jest kwotą niższą  niż minimum socjalne

METODA KOSZYKA DÓBR I USŁUG

I etap określenie jakie potrzeby muszą być zaspokojone aby człowiek żył na poziomie min. Egzystencji i min. Socjalnego

II etap jaka liczba jakich towarów dóbr i usług w stopniu min. Na zaspokojenie potrzeb (ocena ilościowa)

III etap dokonuje się oceny wartości tego koszyka (ocena wartościowa). Wartość koszyka dóbr i usług to wartość minimum socjalnego i egzystencji dla danych gospodarstw domowych.

Obliczenie min. Socjalnego i min. Egzystencji różnią się, inny zakres potrzeb brany jest pod uwagę w przypadku min. Socjalnego i min. Egzystencji.

Wyżywienie, mieszkanie, odzież, obuwie, potrzeby dorastających dzieci do lat 17 – min. egzystencji

Wyżywienie, mieszkanie, odzież, obuwie, potrzeby dorastających dzieci + kultura, transport, sport i wypoczynek, + zapas wolnej gotówki na nieprzewidziane sytuacje – min. socjalne

Koszyk min. egzystencji jest uboższy – środki na zaspokojenie potrzeb są mniejsze niż w przypadku min. egzystencji.

Wyżywienie – normy bezpiecznego spożycia, ale w przypadku min. egzystencji jest mniej pieniędzy na np. bułki

Mieszkanie – komunalne – min. egzystencji 15 m2/osobę – po 7 na każdą osobę powyżej 2 osób, min. egzystencji;

Min. socjalne – 20m2 /osobę dl a1 osoby, 30 m dla 2 osób

50-60% żyje poniżej min. socjalnego

9-10% poniżej min. egzystencji

Ubóstwo względne – mierzone relatywnymi liniami ubóstwa

I punkt odniesienia – przeciętna (przeciętny poziom życia), najczęściej przeciętny dochód gospod. domowego, przeciętne rozchody

II punkt – jaka część przeciętnej to będzie linia ubóstwa; obecnie bierze się pod uwagę 50% wydatków gospodarstw domowych

Ustawowa linia ubóstwa – jaki poziom dochodów uprawnia do otrzymania świadczeń (ustawa o pomocy społecznej)

Subiektywna linia ubóstwa – przeprowadza się badanie ankietowe wśród wylosowanych mieszkańców dorosłych i zadaje się głównie pytanie jaka kwota jest ciebie minimalna aby to gospodarstwo mogło egzystować. Na podstawie ...................................ta kwota wyznacza linię subiektywną ubóstwa.

Odsetek gospodarstw nie można porównać z odsetkiem osób

Pokazuje aspiracje ludzi – jaki poziom życia uznają za niezbędny.

MIARA UBÓSTWA WIELOWYMIAROWEGO

HPI

ONZ-owska Agenda Rozwoju – UNDP bada ten wskaźnik tak jak HDI

1.          jest wskaźnikiem syntetycznym tzn. po określeniu wartości określonych wskaźników dokonuje się przeliczenia na punkty 0-100 (kraj o bardzo rozległym ubóstwie)

różnice: HDI mierzy rozwój a HPI mierzy ubóstwo

punk wyjścia jest zbliżony

mamy podobne obszary: stan zdrowia, trwanie życia – odsetek osób które nie dożywają 60 roku życia, osiągnięcia edukacyjne – odsetek analfabetów funkcjonalnych; poziom życia – odsetek osób żyjących poniżej relatywnej linii ubóstwa, uczestnictwo w życiu społecznym

w HPI są zastosowane wskaźniki negatywne z tych wskaźników wylicza się średnią wielkość (Polska – 27,8-27,9 do 100 daleko ale 6x więcej niż Szwecja 6,8 w 1995)

ASKULTACJA I LUSTRACJA SPOŁECZNA

Ilościowe (liczby poddawane odpowiedniej interpretacji), wiek, płeć, mogą być prowadzone nawet na dużych zbiorowościach, zmienne społeczno – demograficzne (gospodarstwa domowe) i Jakościowe badania (rezultatem zbiór, zestaw informacji uporządkowanych na temat badanego przedmiotu, gospodarstwa domowe wg głównego źródła dochodów, obejmują nieduże zbiorowości, małe grupy (stosunkowo) pokazanie dogłębne kryteriów dla których różnicują się ; możliwość przyjrzenia się jakości, związki o charakterze psychologicznym zachodzącymi między ludźmi, np. bezrobotni badanie cech determinujących dane zachowanie, mogą być przesłanką podjęcia badań ilościowych)

Nie można ograniczać się tylko do badań ilościowych, powinny być wzbogacone jakościowymi.

AUSKULTACJA SPOŁECZNA – diagnoza przypadku jako diagnoza 1 człowieka lub 1 rodziny, jej celem wprowadzenie zmian w życiu tego człowieka (poprawę)

LUSTRACJA SPOŁECZNA – diagnoza środowiska społecznego, celem- informacja o środowisku, przydatnych w procesie polepszenia, zmian w tym środowisku

DIAGNOZA SOCJOLOGICZNA = DIAGNOZA W POLITYCE SPOŁECZNEJ

1.      badanie socjologiczne podejmuje się z przesłanek praktycznych lub poznawczych

praktyczne – problem społeczny np. ubóstwo itp.; diagnoza w polityce społecznej – przesłanki tylko praktyczne (powód podjęcia badań)
poznawcze – hipoteza wynika z ogólnej teorii sprawdza prawdziwość hipotezy

2.      różnica w charakterze wniosków: socjologiczna – wnioski teoretyczne + wnioski praktyczne (zawierają sformułowane zalecenia, co zmienić by było lepiej); w polityce społecznej – wnioski praktyczne, potrzebne wnioski praktyczne, przydatne w zmianach np. funkcjonowania instytucji.

Auskultacja społeczna – badania podejmowane przez pracowników socjalnych w pracy socjalnej – podstawowe narzędzie badawcze - kwestionariusz wywiadu, metoda – wywiad środowiskowy najczęściej – ma na celu stwierdzenie kilku podstawowych spraw:

1.       z jakiego typu problemem mamy do czynienia, jakie są kłopoty, problemy,

2.       czy w tych przypadkach mamy do czynienia z niezaspokojeniem potrzeb (i jakich), poziom zaspokojenia potrzeb

3.       jakie są przyczyny endogenne – z postaw, zachowań, przyczyny egzogenne – z warunków środowiskowych

4.       czy te osoby (rodzina) i środowisko społeczne mają własne możliwości zaradzenia sytuacji )silne cechy osób i środowiska np. zdrowie, wykształcenie, zawód, łatwo nawiązuje kontakty , wsparcie wzajemne)

Przedmiot badania w toku wywiadu środowiskowego:

1.        bada się cechy ludzi (psychiczne – poziom wiedzy, aspiracje, fizyczne – stan zdrowia, uzależnienia, społeczne – sytuacja rodzinna, aktywność zawodowa, płeć wiek)

2.        relacje wewnętrzne rodziny (konflikty, trudności wychowawcze)

3.        poziom i sposób korzystania ze świadczeń i instytucji społecznych (dzieci chodzą do szkoły? Korzystają ze służby zdrowia?)

4.        nieformalne kontakty ( z sąsiadami, czy korzystają z pomocy rodziny, sąsiadów?)

5.        opinie zainteresowanych czego potrzebują, co mogą zrobić sami dla siebie i gdzie potrzebują pomocy

Jak powinna być przeprowadzona auskultacja społeczna? – w środowisku tych rodzin, by uzupełnić info o warunki mieszkaniowe, dodatkowe info innych członków rodziny, dostęp do dokumentów potrzebnych.

Cele wywiadu środowiskowego: informacja + nawiązanie kontaktu z podopiecznym, zaufanie

Kto powinien przeprowadzać wywiad środowiskowy?

Socjolog – może wynająć ankieterów,

Wywiad środowiskowy – ten który ma pomóc musi przeprowadzić wywiad (pracownik socjalny)

Pedagogika społeczna – wywiad opiekuńczy (charakter wywiadu środowiskowego) udziela rad, wskazówek jak sobie radzić z trudnymi sytuacjami obok informacji i nawiązania kontaktu – cele wywiadu opiekuńczego.

Jakie problemy w społecznej auskultacji?

-         ujednolicenie narzędzia badawczego

-         błędy w odpowiedziach (wynik niewiedzy)

-         fałszowanie odpowiedzi

LUSTRACJE SPOŁECZNE – badanie środowiska społecznego (dla odróżnienia od badań ściśle naukowych ¬ lustracje społeczne)

Środowisko społeczne – środowisko lokalne + instytucje działające w określonym regionie; zbiorowość osób, które są razem w ramach jakieś instytucji (np. zakład karny, dom społeczny)

Lustracja społeczna jest badaniem nie tylko szukającym informacji z różnych źródeł, cechy osób + ukierunkowanie na cele praktyczne, którym ma służyć; ma być tak prowadzona by było wiadomo jak dany problem rozwiązać (szukanie sił społecznych tkwiących w środowisku)

Lustracja społeczna  diagnostyczna – badanie ma stwierdzić przyczyny obserwowanych zagrożeń

Lustracja społeczna realizacyjna – ma służyć zdobyciu informacji i wiedzy czy i jak wprowadzić programy społeczne

Przygotowanie lustracji społecznej:

- Sięgnąć do wcześniejszych badań

- Prasy

-  Dokumentów osobistych

Zdobycie wiedzy + uwrażliwienie się na problemy społeczne z którymi mamy się zetknąć

Lustracja społeczna w ścisłej współpracy z władzami, szeroka informacja o takim badaniu

Metody: obserwacja, różnego typu wywiady, pełen przegląd

Kto powinien prowadzić – zespół badaczy spoza środowiska + ludzie ze środowiska (informatorzy – eksperci wywodzący się ze środowiska np. nauczyciel, ksiądz, burmistrz;

współobserwatorzy – osoby wciągane do robienia badań; przewodnicy – osoby które są w stanie wprowadzić badacza w poszczególne grupy społeczne w badanym środowisku)

Opracowanie na podst. mat. własnych: Dariusz Opioła