Niepełnosprawność - istota i rodzaje  

1.      Geneza niepełnosprawności.  

Pojawienie się grupy osób z dysfunkcjami zdrowotnymi powodującymi w konsekwencji niepełny udział w życiu społecznym dało przyczynę do zastanowienia się nad zagadnieniem niepełnosprawności.

W każdym społeczeństwie istnieje pewien procent osób, które z przyczyn dziedzicznych, wrodzonych, w wyniku chorób, wypadków czy też nieprawidłowych warunków życia nie mają pełnej sprawności fizycznej lub psychicznej.

Osoby te określa się najczęściej terminem „ludzie niepełnosprawni” rozumiejąc niepełnosprawność jako czasowe lub trwałe obniżenie sprawności psychofizycznych funkcji organizmu.

W roku 1980 Światowa Organizacja Zdrowia przyjęła i ogłosiła Międzynarodową Klasyfikację Uszkodzeń, Niepełnosprawności i Upośledzeń,[1] w której to koncepcja niepełnosprawności określona została jako biologiczna.

W procesie powstawania niepełnosprawności lub procesie stawania się osobą niepełnosprawną koncepcja ta przyjmuje trzy wymiary:

-         uszkodzenie (impairment) – oznacza wszelki brak lub anormalność anatomicznej struktury narządów oraz brak lub zaburzenie funkcji psychicznych lub fizjologicznych organizmu, na skutek określonej wady wrodzonej, choroby lub urazu;

-         niepełnosprawność funkcjonalna (disability) – oznacza wszelkie ograniczenie lub brak, wynikający z uszkodzenia, zdolności wykonywania czynności w sposób i w zakresie uważanym za normalny dla człowieka;

-         upośledzenie lub niepełnosprawność społeczna (handicap) – oznacza mniej uprzywilejowaną lub mniej korzystną sytuację danej osoby, wynikającą z uszkodzenia i niepełnosprawności funkcjonalnej, która ogranicza lub uniemożliwia jej wypełnianie ról związanych z jej wiekiem, płcią, oraz sytuacją społeczną i kulturową.

 

Warto zwrócić uwagę, że koncepcja ta była krytykowana i nie przyjmowana przez wszystkich za zbytnio akcentowane aspekty medyczne. Koncepcja ta upatruje uszkodzenie jako źródło wszelkich trudności, ograniczeń i problemów osoby niepełnosprawnej oraz uważa, że interwencja medyczna i rehabilitacja ma zasadnicze znaczenie dla ich usunięcia lub złagodzenia. Uważa także, że osoba niepełnosprawna musi dostosować się do zaistniałej sytuacji, nie zwracając uwagi na konieczność dostosowania środowiska społecznego i fizycznego dla potrzeb osób niepełnosprawnych.

Na tle krytyki tej koncepcji powstała społeczna koncepcja niepełnosprawności, która widziała niepełnosprawność jako problem społeczny.

W 1997 roku Światowa Organizacja Zdrowia przedstawiła zmodyfikowaną i skorygowaną wersję Klasyfikacji pod nazwą Międzynarodowa Klasyfikacja Uszkodzeń, Działań i Uczestnictwa z podtytułem Podręcznik Wymiarów Niepełnosprawności i Funkcjonowania[2] oparta na tzw. biopsychospołecznej koncepcji niepełnosprawności , która stara się połączyć biologiczną i społeczną koncepcję niepełnosprawności.

Zgodnie z założeniami tej koncepcji człowiek jest istotą złożoną i z punktu widzenia fizycznego stanowi organizm o ściśle określonej strukturze i harmonijnym funkcjonowaniu, jest również  istotą społeczną, co oznacza, że żyje w określonym środowisku i wypełnia w tym środowisku pewne role zgodnie ze swoim wiekiem, płcią i pozycją społeczną.

Z tego też ze społecznego punktu widzenia niepełnosprawność nie jest tylko właściwością osoby, lecz zespołem warunków środowiska społecznego i fizycznego (bariery społeczne, ekonomiczne, prawne, architektoniczne i urbanistyczne), które powodują trudności, ograniczenia i problemy osoby niepełnosprawnej.

Człowiek funkcjonuje więc na trzech poziomach: biologicznym, jednostkowym i społecznym. Przeciętny człowiek, tzw. pełnosprawny, funkcjonuje na normalnym poziomie, ustalonym przez przyjęte normy lub standardy zdrowotne oraz przyjęte w danym społeczeństwie formy zachowania się. Poziom funkcjonowania człowieka może jednak być obniżony w stosunku do tych norm i standardów, na skutek stanu zdrowia, a więc na skutek wady wrodzonej, choroby, urazu lub zmian starczych.

Podobnie jak w przyjętej Konwencji z 1980, ta z 1997 roku opiera się na trzech wymiarach:

-         biologicznym – zniesienie. ograniczenie lub zaburzenie przebiegu funkcji organizmu w zależności od stopnia i zakresu uszkodzenia jego organów lub układów;

-         jednostkowym – ograniczenie aktywności i działania;

-         społecznym – ograniczenie uczestnictwa w życiu społecznym – funkcjonowania społecznego.

Definicje osoby niepełnosprawnej pojawiają się w literaturze fachowej w różnych sformułowaniach. Definicje te przyjmują dwojakiego rodzaju kryteria, a mianowicie:

1.      biologiczne (medyczne) – czyli uszkodzenie narządów i ich czynności, powodujące naruszenie lub obniżenie ich sprawności funkcjonowania oraz całego organizmu z uwagi na to, że wszystkie czynności są wzajemnie uwarunkowane i skoordynowane;

2.      społeczne – wskazujące na konsekwencje tego uszkodzenia i obniżenia sprawności w różnych sferach życia oraz na relacje danej osoby ze środowiskiem, w którym żyje i działa.

 

Jak widać, zdefiniowanie pojęcia niepełnosprawności jest trudne, bowiem trudne do dokładnego określenia są granice między sprawnością a niepełnosprawnością.

Według definicji Światowej Organizacji Zdrowia „Osoby niepełnosprawne to osoby o naruszonej sprawności psychofizycznej, powodującej ograniczenie funkcjonalne sprawności lub aktywności życiowej w stopniu utrudniającym pełnienie właściwych dla nich ról społecznych”.

W polskim prawie pojęcie „osoba niepełnosprawna” pojawiło się w 1982r. w Uchwale Sejmu w sprawie inwalidów i osób niepełnosprawnych. W następnych latach podejmowano wiele prób zdefiniowania tego pojęcia. Efektem tych prób w 1996 powstała definicja opracowana przez grupę specjalistów powołanych przez Pełnomocnika ds. Osób Niepełnosprawnych w następującym brzmieniu:

„Niepełnosprawną jest osoba, której stan fizyczny /lub/ psychiczny trwale lub okresowo utrudnia, ogranicza lub uniemożliwia wypełnienie zadań życiowych i ról społecznych zgodnie z przyjętymi normami prawnymi i społecznymi”.

Podobna definicja zawarta jest w Karcie Praw Osób Niepełnosprawnych uchwalonej w 1997 roku przez Sejm RP.[3] Najnowsza i będąca w powszechnym użyciu jest definicja zawarta w ustawie o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych[4], która brzmi:  

„Niepełnosprawnymi są osoby, których stan fizyczny, psychiczny lub umysłowy trwale lub okresowo utrudnia, ogranicza bądź uniemożliwia wypełnianie ról społecznych, a w szczególności ogranicza zdolności do wykonywania pracy zawodowej”. 

Definicja ta daje podstawy do określenia trzech stopni niepełnosprawności, a mianowicie: lekki, znaczny i umiarkowany. Każdy z tych stopni określa stan zdrowia z uwzględnieniem kryterium zawodowego.

Nowelizacja Ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych z 27 sierpnia 1997 r. z grudnia 2002 roku wprowadziła nowe definicje stopni niepełnosprawności:  

-         znaczny stopień niepełnosprawności – określa osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i  pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji;

-         umiarkowany stopień niepełnosprawności – określa osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej lub wymagającą czasowej albo częściowej pomocy innych osób w celu pełnienia ról społecznych ;

-         lekki stopień niepełnosprawności – określa osobę o naruszonej sprawności organizmu, powodującej w sposób istotny obniżenie zdolności do wykonywania pracy, w porównaniu do zdolności, jaką wykazuje osoba o podobnych kwalifikacjach zawodowych z pełną sprawnością psychiczną i fizyczną, lub mająca ograniczenia w pełnieniu ról społecznych dające się kompensować przy pomocy wyposażenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze lub środki techniczne.

 

W definicjach tych zawarte są obok kryteriów zawodowych kryteria społeczne: zdolność do samodzielnej egzystencji i konieczność pomocy lub opieki ze strony innych osób, z uwagi na to, że wspomniana Ustawa dotyczy także rehabilitacji społecznej.

Wszelkie podziały na stopnie niepełnosprawności określają stan fizyczny lub psychiczny oraz zdolność do wykonywania pracy. Nie są to jednak pełne podziały niepełnosprawności, gdyż nie uwzględniają one ograniczeń w wyborze zawodu, trudności w znalezieniu pracy i w utrzymaniu się w niej. Trzeba pamiętać, że praca zawodowa to nie tylko źródło dochodu, ale także potwierdzenie własnej wartości i przydatności – co niezbędne jest każdemu, a w szczególności osobie niepełnosprawnej.

Możliwości i ograniczenia osób niepełnosprawnych o różnych rodzajach i stopniach niepełnosprawności warunkują, jakimi mogą być pracownikami. Uwarunkowania te zależą od niepełnosprawności, które możemy podzielić na cztery rodzaje.

1.  Osoby z niepełnosprawnością sensoryczną :

a)      osoby niewidome i słabowidzące,

b)      osoby niesłyszące i słabosłyszące,

c)      osoby głuchoniewidome;  

2. Osoby z niepełnosprawnością fizyczną :

a)      osoby z uszkodzonym narządem ruchu,

b)      osoby z przewlekłymi schorzeniami narządów wewnętrznych;

3. Osoby z niepełnosprawnością psychiczną :

a)      osoby umysłowo upośledzone z niesprawnością intelektualną,

b)      osoby psychicznie chore z zaburzeniami osobowości i zachowania;

4. Osoby z niepełnosprawnością złożoną, dotknięte więcej niż jedną niepełnosprawnością   
     -  wystąpić tu mogą połączenia różnych, wymienionych powyżej niepełnosprawności, np.

        osoba niewidoma z umysłowym upośledzeniem, osoba z uszkodzonym narządem ruchu  
        z za burzeniami psychicznymi itp.

 

Możliwości i ograniczenia zawodowe osób niepełnosprawnych są zróżnicowane w zależności od rodzaju o stopnia uszkodzenia poszczególnych narządów oraz ograniczenia sprawności organizmu. Są więc one różne u osób z uszkodzeniem narządu ruchu, narządów wewnętrznych, narządu wzroku, słuchu, z upośledzeniem umysłowym, z zaburzeniami psychicznymi i z równoczesnym upośledzeniem kilku narządów.

W związku z tym każda z tych grup posiada szczególne dla swojego rodzaju możliwości i ograniczenia w podejmowaniu pracy zawodowej. Jednak świadomość ich występowania pozwala przystosować stanowiska pracy tak, aby ograniczenia związane z niepełnosprawnością nie były przeszkodą w wykonywaniu zawodu, jak też wypełnianiu ról społecznych.

 

2.  Osoby z niepełnosprawnością fizyczną.

 

Osoby z niepełnosprawnością narządu ruchu stanowią w Polsce niemal połowę populacji osób niepełnosprawnych, można zatem powiedzieć, że dysfunkcje narządu ruchu stanowią, obok innych rodzajów schorzeń, najczęstszą przyczynę niepełnosprawności w naszym kraju.

Pojęciem osoby niepełnosprawnej ze względu na dysfunkcję narządu ruchu określamy osoby o ograniczonej sprawności kończyn górnych, dolnych lub kręgosłupa.[5]
Przy pomocy narządów ruchu człowiek wykonuje ruchy manipulacyjne za pomocą kończyn górnych oraz ruchy lokomocyjne za pomocą kończyn dolnych.

Jeśli chodzi o zdolność do pracy osób z uszkodzonym narządem ruchu to, biorąc pod uwagę trzy podstawowe procesy, występujące w przebiegu pracy osoby o tym rodzaju niepełnosprawności nie mają większych trudności w procesie orientacji i podejmowania decyzji, bowiem system zmysłów funkcjonuje u nich na poziomie normalnym. Głównym problemem jest tu trzeci składnik procesu pracy, a mianowicie działania – czyli wykonywanie różnych ruchów i czynności występujących w pracy zawodowej. Ograniczenia w tym zakresie zależą przede wszystkim od zakresu i stopnia uszkodzenia. Jednak osoby z uszkodzeniem kończyn dolnych mają znacznie większe możliwości pracy niż osoby z uszkodzeniem kończyn górnych.

W wyniku wypadku czy choroby może nastąpić uszkodzenie narządu ruchu, a według klasyfikacji Światowej Organizacji Zdrowia są one sklasyfikowane następująco:

1.      uszkodzenie i braki w anatomicznej strukturze narządu ruchu,

2.      zaburzenia czynności motorycznych.

3.      deformacja narządów ruchu.

   

2.1.  Osoby z uszkodzeniem anatomicznej budowy narządu ruchu

 

Do tego rodzaju niepełnosprawności zaliczamy uszkodzenia kości i mięśni kończyn, spowodowane urazami lub amputacjami. W zależności od liczby i zakresu uszkodzenia kończyn czynności manipulacyjne i lokomocyjne ulegają większemu lub mniejszemu ograniczeniu lub całkowitemu zniesieniu. Uszkodzenia te mogą mieć różny zakres i dotyczyć:

-         jednej kończyny – górnej lub dolnej (uszkodzenie ręki, przedramienia, ramienia, stopy, podudzia, uda);

-         dwóch lub więcej kończyn – obu kończyn górnych, obu kończyn dolnych, jednej kończyny dolnej i jednej kończyny górnej;

-         trzech lub nawet czterech kończyn.

 

2.2.  Osoby z zaburzeniami czynności motorycznych

 

Przy względnie nie uszkodzonej anatomicznej budowie narządu ruchu, spowodowanymi różnymi schorzeniami neurologicznymi (np. udary mózgu – zatory, wylewy do mózgu, dziecięce porażenie mózgowe) zaburzenia czynności motorycznych obejmują:

a)      porażenie – całkowite zniesienie czynności ruchowych (paraliż, bezwład);

b)      niedowład – częściowe zniesienie czynności ruchowych  - obniżenie sprawności i poprawności wykonywania ruchów, osłabienie ich siły, spowolnienie ruchów itp.

Jedną z przyczyn dysfunkcji narządu ruchu może być uszkodzenie rdzenia kręgowego i należą one do najcięższych. Do uszkodzenia rdzenia kręgowego dochodzi najczęściej na skutek złamania kręgosłupa lub chorób (między innymi stwardnienie rozsiane SM i guzy rdzeniowe).  Uszkodzenie kręgosłupa może spowodować paraplegię lub tetraplegię.

 

Główne postacie porażenia lub niedowładu to:

hemiplegia – połowiczne porażenie jednej strony, a więc kończyny górnej i dolnej po lewej lub prawej stronie;

paraplegia – porażenie kończyn dolnych;

teraplegia (kwadroplegia) – porażenie wszystkich czterech kończyn.

 

Problemy związane z niepełnosprawnością ruchową, obejmują niemal wszystkie aspekty życia ludzkiego poczynając od niedostosowania środowiska zewnętrznego a kończąc na problemach jednostki. Zablokowaniu wielu potrzeb, a zwłaszcza potrzeby bezpieczeństwa i niezależności, wyzwalać może stany stresowe i frustracyjne.

Warunkiem zatrudnienia osób z uszkodzonym narządem ruchu jest przystosowanie stanowiska pracy, organizacja dojazdu do pracy i właściwy stosunek pracodawców i współpracowników. Potrzeba jednakże pamiętać, że w pierwszoplanowym zadaniem dla osób z tego typu niepełnosprawnością jest rehabilitacja medyczna – ona bowiem warunkuje szanse życiowe, społeczne i zawodowe osoby z uszkodzonym narządem ruchu.

 

2.3.  Osoby z deformacjami narządu ruchu

 

Objawiają się one nieprawidłowościami lub uszkodzeniami anatomicznej budowy narządu ruchu lub poszczególnych jego elementów. Mogą one być spowodowane wadami wrodzonymi lub schorzeniami kości i mięśni narządu ruchu, zwłaszcza chorobami reumatycznymi. Mogą one przyjąć postać:

-         braku niektórych elementów narządu ruchu, np. mniejsza liczba palców u rąk lub nóg;

-         dodatkowych elementów narządu ruchu, np. więcej niż 5 palców u rąk lub nóg;

-         nieprawidłowo ukształtowanych elementów narządu ruchu, np. zbyt długa lub krótka kończyna, płaskostopie, nieprawidłowa budowa kręgosłupa  (garb, skolioza);

-         deformacji w postaci zesztywnienia stawów, kręgosłupa, zaniki mięśni itp.

 

3.  Osoby z niepełnosprawnością sensoryczną

 

W odróżnieniu od rezolucji Światowej Organizacji Zdrowia, która za ślepotę uznaje zupełny brak wzroku, ostrość wzroku nie przekraczającą 1/20 normalnej ostrości widzenia i ograniczenie pola widzenia do przestrzeni zawartej w 20°, polska definicja ślepoty opracowana przez Polski Związek Niewidomych rozróżnia osoby ze względu na stopień uszkodzenia narządu wzroku.

Osoby niewidome – zalicza się do nich dzieci i dorosłych, którzy nic nie widzą od urodzenia lub od tak wczesnego dzieciństwa, że nie pamiętają, aby kiedykolwiek cokolwiek widzieli.

Osoby ociemniałe – zalicza się do nich wszystkich bez względu na wiek, którzy posługiwali się wzrokiem lecz go utracili nagle ( np. wskutek nieszczęśliwych wypadków i innych przyczyn) lub stopniowo (np. w wyniku chorób przewlekłych, nieprzestrzeganie warunków bezpieczeństwa i higieny pracy).

Osoby szczątkowo widzące – zalicza się do nich ludzi, bez względu na wiek, którzy mają bardzo dużą lecz nie całkowitą utratę wzroku.

Z zawodowego punktu widzenia osoby z uszkodzonym narządem wzroku możemy podzielić na niewidomych i osoby słabowidzące.

Osoby niewidome w trakcie wykonywania pracy zawodowej stosują tzw. techniki pozawzrokowe, co oznacza, że wykonują czynności bazując na głównie na pozostałych zmysłach, a więc na zmyśle dotyku, słuchu, węchu itp. Do tej grupy osób należą całkowicie niewidomi oraz osoby z resztkami wzroku, które są jednak niewystarczające w przebiegu wykonywania pracy zawodowej. Zaś osoby słabowidzące wykorzystują zachowaną zdolność widzenia w przebiegu wykonywania pracy zawodowej.

Ze względu na stan uszkodzenia wzroku możemy podzielić osoby słabowidzące na dwie podgrupy.

Pierwsza z nich to osoby z ustabilizowanym stanem wzroku, co oznacza, że aktualny stan uszkodzenia wzroku jest trwały i nie zagraża dalsze jego pogorszenie.

Do drugiej podgrupy zaliczają się osoby z nieustabilizowanym stanem wzroku, prowadzącym do dalszego pogorszenia wzroku, nie wykluczając całkowitej ślepoty.

Przedstawiona klasyfikacja uszkodzenia narządu wzroku z punktu widzenia medycznego ma duży wpływ na podejmowanie pracy zawodowej tych osób.

   

4.  Osoby z niepełnosprawnością psychiczną

 

Osoby z niepełnosprawnością intelektualną, zwaną także upośledzeniem umysłowym, oligofrenią, niedorozwojem umysłowym stanowią grupę bardzo zróżnicowaną.

Ogólnie stan ten definiowany jest jako stan obniżonej sprawności umysłowej w stosunku do stanu normalnego, charakteryzujący się niedorozwojem lub zaburzeniami procesów percepcyjnych, uwagi, pamięci i myślenia, a także zaburzenia w przystosowaniu społecznym. Definicja encyklopedyczna upośledzenia umysłowego mówi, że jest to stan niedostatecznej sprawności intelektualnej wskutek niedorozwoju lub uszkodzenia we wczesnym dzieciństwie tkanki mózgowej.  Można zatem stwierdzić, że w definicji upośledzenia umysłowego zawierają się dwie ważne cechy, które mają wpływ na funkcjonowanie intelektu na poziomie poniżej normy i na obniżoną zdolność przystosowania się do życia.

W 1968 r. Światowa Organizacja Zdrowia przyjęła klasyfikację, obowiązującą także w Polsce, która za kryterium podziału upośledzenia umysłowego uznaje iloraz inteligencji (I.I.). Klasyfikacja ta wprowadziła podział na cztery stopnie upośledzenia:

-         lekki (iloraz inteligencji 50 – 75)

-         umiarkowany (iloraz inteligencji 35 – 50)

-         znaczny (iloraz inteligencji 20 – 35)

-         głęboki (iloraz inteligencji 0 – 20)

Przyczyny powstania upośledzenia umysłowego dzieli się najczęściej na:

1.      przyczyny prenatalne – warunkujące upośledzenie umysłowe dziecka jeszcze przed jego urodzeniem;

2.      przyczyny postnatalne – powodujące upośledzenie umysłowe po urodzeniu (przyczyny dziedziczne i wrodzone).

 

Do przyczyn dziedzicznych należą czynniki genetyczne, które powodują, że rodzice przekazują nieprawidłowe geny w wyniku czego dziecko w łonie matki nie rozwija się normalnie i w konsekwencji rodzi się w niesprawnością intelektualną. Do najczęstszych przykładów wad dziedzicznych zalicza się: Zespół Downa, chorobę Bourneville’a i inne.

Przyczyny wrodzone, to wszystkie czynniki obejmujące szkodliwe oddziaływania zewnętrzne, wywołujące choroby matki i pośrednio wpływające na uszkodzenie płodu, np. infekcje przedporodowe, choroby zakaźne matki w okresie ciąży.

Do przyczyn postnatalnych, działających po urodzeniu, zaliczyć możemy urazy okołoporodowe i niedotlenienie.

 

Możliwości podjęcia pracy przez osoby niepełnosprawne.

Ustawa z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w art.13 ust.4 określa, że orzeczenie o całkowitej niezdolności do pracy (przez co rozumie się dotychczasowe uzasadnienie do orzeczeń KIZ "żadna praca"), nie stanowi przeszkody do podjęcia pracy w warunkach specjalnych określonych w przepisach o zatrudnieniu i rehabilitacji zawodowej osób niepełnosprawnych. Ponadto art. 62 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych uznaje stałe orzeczenia o grupie inwalidzkiej wydane przez komisje do spraw inwalidztwa i zatrudnienia na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem 1 września 1997 r. i nie ma potrzeby ponownego rozpatrywania sprawy przez powiatowy zespół do spraw orzekania o stopniu niepełnosprawności, a jedynie wydania legitymacji osoby niepełnosprawnej odpowiedniego stopnia. 

W żadnym ze stopni niepełnosprawności określonych w ustawie z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych nie ma przeciwwskazań do podjęcia pracy, jeśli warunki specjalnie stworzone, odpowiadające możliwościom psychofizycznym osoby zainteresowanej, pozwalają na jej zatrudnienie. 

Uznaje się orzeczenie lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych: 
- o całkowitej niezdolności do pracy i niezdolności do samodzielnej egzystencji - za stopień znaczny;

- o całkowitej niezdolności do pracy - za stopień umiarkowany; 

- o częściowej niezdolności pracy - za stopień lekki.

 

Na podstawie przepisów obowiązujących do sierpnia 1997r. uznaje się zaliczenie do: 

I grupy inwalidów - za stopień znaczny 

II grupy inwalidów - za stopień umiarkowany

III grupy inwalidów - za stopień lekki.

 

Orzeczenia dotyczące stałej albo długotrwałej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym, a także stwierdzające niezdolność do samodzielnej egzystencji wydawane do 31 grudnia 1997r., uznaje się jako: 

stopień znaczny - o ile przysługuje zasiłek pielęgnacyjny 

stopień lekki - w pozostałych przypadkach.

Podstawa prawna: art.5 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudniania osób niepełnosprawnych (Dz. U. Nr 123, poz.776 z późniejszymi zmianami). 

 


Powyższy tekst jest integralną częścią pracy Dariusza Opioły pt. "Promocja Osób Niepełnosprawnych na rynku pracy".
Korzystanie z powyższego tekstu tylko pod warunkiem podania autora i tematu pracy.


[1] „International Classification of Impariments Disabilities and Handicaps” World Health Organisation, Geneva
   1980 r.

[2] International Classification of Impairments, Activities and Participation. A Manual of Disablement and
   Functioning. BETA-1 DRAFT FOR FIELD TRIALS. World Health Organisation, Geneva 1997 r.

[3] Uchwała Sejmu RP z dnia 1 sierpnia 1997 r., Monitor Polski Nr 50, poz.475

[4] Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób
   niepełnosprawnych, Dz. U. Nr 123, poz.776 z późn. zm.

[5] Rehabilitacja społeczna i zawodowa osób niepełnosprawnych - Pełnomocnik Rządu ds. Osób
      Niepełnosprawnych, Warszawa 2000 r., s. 45